@article {404, title = {Analogische verspreiding van stoot- en sleeptoon in Limburg}, year = {2002}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Antwerpen, Belgium}, abstract = {

Met uitzondering van het zuidoosten van Ned.Limburg geldt in Limburg historisch gezien de regel dat TA 1 sowieso voorkomt op de oude lage lange vokalen, maar op de oude hoge lange vokalen en op de nieuwe lange vokalen alleen indien er een stemhebbende consonant + nog een vokaal op volgde, en dan nog alleen indien apocope plaatsvond. Voor alle categorie{\"e}n bestaan uitzonderingen met historisch {\textquoteright}onverwacht{\textquoteright} TA. Er bestaan verschillende aanzetten tot verzameling c.q. verklaring van deze uitzonderingen, maar nog geen helder dialectgeografisch beeld. Ik zal proberen een overzicht van de problematiek te geven (mede aan de hand van de recentelijk verschenen Fon.Atlas van Ned.Dial.) om mogelijk de richting te vinden waarin de verklaring gezocht moet worden.

}, author = {Michiel de Vaan} } @article {378, title = {Automatische classificatie van spraak door middel van articulatorisch-akoestische kenmerken}, year = {2002}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Amsterdam, The Netherlands}, abstract = {

In deze presentatie zal ik ingaan op een onderdeel van mijn proefschrift: Het gebruik van articulatorisch-akoestische kenmerken voor het classificeren van Nederlandse spraakdata.

Allereerst is onderzocht of neurale netten die getraind zijn voor het classificeren van articulatorisch-akoestische kenmerken van Engelse data ook gebruikt kunnen worden om Nederlandse data te classificeren. Neurale netten zijn voor vijf verschillende dimensies getraind, voor Nederlandse data en voor Engelse data: (1) plaats en (2) manier van articulatie, (3) stemhebbendheid, (4) ronding en (5) voor-achter articulatie. De kenmerken {\textquoteleft}ronding{\textquoteright} en {\textquoteleft}voor-achter{\textquoteright} hebben alleen betrekking op vocalen. De articulatorisch-akoestische kenmerken zijn direct afgeleid van de foontranscripties. Bijvoorbeeld de foon /b/ zou de volgende labels krijgen: (1) bilabiaal, (2) plosief, (3) +stem, (4) n.v.t., (5)n.v.t

Meer dan 80\% van de Nederlandse data (op frameniveau) werd door een voor het Nederlands getraind systeem voor alle dimensies correct geclassificeerd, behalve voor de dimensie {\textquoteright}plaats van articulatie{\textquoteright}. Als een neuraal net getraind op Engelse data voor de classificatie van de Nederlandse data gebruikt wordt, blijken de dimensies {\textquoteright}stem{\textquoteright} en {\textquoteright}manier van articulatie{\textquoteright} redelijk goed overdraagbaar te zijn van het Engels naar het Nederlands, terwijl opnieuw {\textquoteright}plaats van articulatie{\textquoteright} erg slecht geclassificeerd wordt.

Verder heb ik onderzocht hoe goed een nieuwe methode werkt waarbij manier-specifieke training van {\textquoteright}plaats van articulatie{\textquoteright} wordt uitgevoerd. De resultaten wijzen uit dat in principe substanti{\"e}le verbeteringen in de classificatie van {\textquoteright}plaats van articulatie{\textquoteright} haalbaar zijn met deze aanpak.

}, author = {Mirjam Wester} } @article {379, title = {Automatische fonetische transcriptie}, year = {2002}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Amsterdam, The Netherlands}, abstract = {

In mijn proefschrift worden twee methodes beschreven die gebruikt kunnen worden om automatische spraakherkenning te verbeteren door het modelleren van uitspraakvariatie. Een essentieel onderdeel van deze methodes is automatische fonetische transcriptie. Het gaat hierbij niet om volledige fonetische transcripties; de transcriptietaak kan het beste beschreven worden als het bepalen welke uitspraak van een aantal mogelijke uitspraken het beste past bij het akoestisch signaal. Door een grote hoeveelheid data automatisch te transcriberen kan belangrijke kwantitatieve informatie verkregen worden (zoals frequentie van voorkomen van een bepaalde uitspraakvariant).

Het eerste doel van dit onderzoek was om uit te vinden in hoeverre de automatische transcripties overeenkomen met transcripties gemaakt door ervaren transcribenten. Een tweede doel was om erachter te komen welke eigenschappen van de herkenner de kwaliteit van de automatische transcripties beinvloeden.

De resultaten laten zien dat de automatische transcripties verschillen van de transcripties die door de menselijke transcribenten zijn gemaakt. De verschillen zijn echter van dien aard dat ze acceptabel kunnen zijn, afhankelijk van het doel waar de transcripties voor gebruikt worden. Verder laten de resultaten zien dat bepaalde eigenschappen van een herkenner invloed hebben op automatische transcriptie. Het blijkt echter niet zo te zijn dat een herkenner die de minste fouten maakt in een onafhankelijke herkentaak ook de beste transcripties maakt.

}, author = {Judith Kessens} } @article {254, title = {Automatische generatie en validatie van fonetische transcripties}, year = {2002}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Zowel in de spraaktechnologie als in meer fundamenteel fonetisch onderzoek is er op dit moment behoefte aan grote hoeveelheden fonetische transcripties van spraak. Zulke transcripties worden nu vrijwel uitsluitend met de hand gemaakt. Dit is tijdrovend, duur en vaak subjectief en onbetrouwbaar. Daarom is er behoefte aan automatische procedures voor het genereren van zo goed mogelijke fonetische transcripties. Momenteel is het echter nog niet duidelijk wanneer een fonetische transcriptie goed bruikbaar is. Dit hangt namelijk af van de toepassing waarvoor de transcriptie gebruikt moet worden.

Een nieuw project wordt voorgesteld waarin adequate fonetische transcripties automatisch worden gegenereerd en gevalideerd. Momenteel wordt getracht om automatische transcripties zoveel mogelijk te laten lijken op handmatige fonetische transcripties. Later zal in een aantal concrete toepassingen worden onderzocht of de automatische transcripties goed genoeg zijn voor het doel dat ze moeten dienen.

}, author = {Christophe Van Bael} } @article {244, title = {COMIC: een project over multimodale interactie, automatisch redeneren, en mens-machine dialogen}, year = {2002}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Het COMIC-project (www.mpi.nl/comic) bestudeert het gebruik van multimodale in/uitvoer en van automatisch redeneren in mens-machine communicatie. Het project heeft een theoretisch en praktisch doel die overigens tamelijk verweven zijn. Het praktisch doel is het creeren van een werkend prototype voor een design-systeem dat het ontwerpen van een badkamer ondersteunt. Het design van een badkamer is gekarakteriseerd door een zeer groot aantal opties waarvan de meeste alleen aan specialisten bekend zijn. De gebruiker {\textendash} die meestal geen expert is {\textendash} moet door de applicatie op een informatieve manier door een oerwoud van mogelijkheden worden geleid. Dat oerwoud van mogelijkheden wordt afgegrensd door logische, fysische en esthetische regels die binnen het applicatiedomein gelden. De input van de gebruiker is multimodaal: zowel spraak als 2-dimensionale gebaren (tekeningen, handschrift, aanwijzen enz.) worden door het systeem geinterpreteerd. De automatische spraakherkenner en automatische gebarenherkenner worden gekoppeld en gevolgd door een redeneersysteem (een {\textquoteright}intelligente{\textquoteright} dialoogmanager) dat fouten in de spraak/gebaarherkenning probeert op te lossen door gebruik te maken van de {\textquoteright}hogere-orde{\textquoteright} kennis in en over het domein. Het onderzoeksdoel is, samengevat, uit te zoeken hoe informatie uit gebaar en spraak moet worden samengebracht en geinterpreteerd, in hoeverre automatisch redeneren kan worden toegepast in een {\textquoteright}medium-complex{\textquoteright} domein, en hoe cognitieve aspecten een rol spelen in mens-machine communicatie.

}, author = {Louis ten Bosch} } @article {376, title = {Continuiteit Bewarende Signaal Bewerking (Continuity Preserving Signal Processing, CPSP)}, year = {2002}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Amsterdam, The Netherlands}, abstract = {

In mijn proefschrift heb ik een signaalanalyse ontwikkeld die geoptimaliseerd is voor onbekende signalen (d.w.z. signalen waarvan geen a priori kennis beschikbaar is). Ik ga er vanuit dat perceptief belangrijke signaalcomponenten tijdens hun bestaan een deel van het basilair membraan domineren. Door de spatiotemporele continuiteit van het basilair membraan te behouden kunnen representaties ontwikkeld worden waarmee het mogelijk is om vast te stellen welke delen van het basilair membraan door een enkele harmonische gedomineerd wordt. Van deze harmonischen is de instantane frequentie met een nauwkeurigheid van 0.5\% te schatten. Verder is het mogelijk om van een schoon signaal de meest robuuste signaalcomponenten vast te stellen en deze delen in zeer ruizige situaties (0 dB gebabbel) te identificeren en vervolgens te combineren.

}, author = {Tjeerd Andringa} } @article {405, title = {De Middelfrankische toon: Ontstaan en ontwikkeling}, year = {2002}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Antwerpen, Belgium}, abstract = {

In een recente bijdrage aan de discussie over de oorsprong van de sleeptoon van het Limburgs, heb ik voorgesteld dat de sleeptoon de fonologische interpretatie is van een fonetische verlenging van korte klinkers in monosyllabische woorden die in een naburig dialect met hoger sociaal prestige een lange klinker hadden. Overname van de lange klinker was niet mogelijk, omdat dat het contrast tussen enkelvouds- en meervoudsvormen zou hebben geneutraliseerd.

Deze hypothese verklaart niet alleen het ontstaan van de toon, maar ook drie andere fonetische verschillen met de stoottoon: (1) de langere duur, (2) de geringere diftongering, en (3) de hogere klinkerkwaliteit.

De verklaring van (2) en (3) is niet evident, maar wordt verklaard door het feit dat hogere klinkers langer worden waargenomen dan lagere, en dat monoftongen als langer worden waargenomen dan diftongen. Een perceptie-experiment zal worden verslagen waarin die bewering wordt getoetst.

}, author = {Carlos Gussenhoven} } @article {247, title = {De afstanden tussen Noorse dialecten perceptief en akoestisch bepaald}, year = {2002}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Gooskens \& Heeringa (2002) beschreven een experiment waarbij de taalkundige afstanden tussen 15 Noorse dialecten werden bepaald volgens de perceptie van de sprekers. Deze resultaten werden vergeleken met Levenshtein afstanden, afstanden die bepaald werden op basis van de trancripties van de woorden uit de tekst die ook voor het perceptie-experiment gebruikt werden. De Levenshtein- afstand bepaald hoe zo eenvoudig mogelijk de ene uitspraakvariant veranderd kan worden in de andere door elementen toe te voegen, te verwijderen of te vervangen. De afstand is gelijk aan de som van de gewichten van de gebruikte operaties. De methode is afhankelijk van de betrouwbaarheid van de transcribent.

Het doel van dit onderzoek was het vinden van een akoestische afstandsmaat tussen dialecten die de perceptieve afstanden benadert. We maakten gebruik van verschillende representaties van het akoestisch signaal: Barkfilter- spectrogrammen, cochleagrammen en formant-sporen. De elementen op basis waarvan de Levenshtein-afstand nu werd toegepast zijn de spectra of de formant-reeksen (in plaats van de transcriptie-segmenten). Het gebruik van de formant-sporen bleek afstanden te geven die de perceptieve afstanden het meest benaderen. De resultaten van de transcriptie-gebaseerde aanpak correleren echter nog steeds sterker met de perceptieve afstanden. In het akoestisch signaal bevindt zich in bepaalde mate ook spreker-afhankelijke informatie, terwijl een transcribent abstraheert van stemkwaliteit. Het gebruik van meer samples per woord (in plaats van maar een zoals in ons onderzoek) zou de accuratesse van de metingen verbeteren.

}, author = {Wilbert Heeringa and Charlotte Gooskens} } @article {248, title = {De huig-r in het Nederlands: routes en mechanismes}, year = {2002}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Algemeen wordt aangenomen dat de oudste r in het Nederlands de tongpunt-r is. Op een bepaald moment is daar de huig-r bijgekomen. Nu komt de huig-r als dominante variant voor in een groot aantal gebieden van Nederland en Vlaanderen en als enclave temidden van tongpunt-r gebied in een aantal steden (bijvoorbeeld Gent, Den Haag en Zwolle). De huig-r is nu ook geaccepteerd binnen het Standaardnederlands. Er zijn verschillende visies op de herkomst van de huig-r: sommigen denken dat hij uit het Frans afkomstig is (waar hij in de eerste helft van de 17e eeuw ontstaan zou zijn) en anderen denken dat hij (daarnaast) een lokale oorsprong heeft. Deze twee benaderingen zal ik in mijn lezing presenteren. Daarnaast zal ik ingaan op de mogelijke verspreidingsmechanismes. Ik onderscheid daarbij: spontane genese, tweede taalverwerving, eerste taalverwerving, genetische bepaaldheid, sociale imitatie en interne taalverandering.

}, author = {Ren{\'e}e van Bezooijen} } @article {406, title = {De toonkwestie in Weert}, year = {2002}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Antwerpen, Belgium}, abstract = {

Tot voor kort werd ervan uitgegaan dat het intonatiesysteem van alle Limburgse dialecten gekenmerkt wordt door een lexicaal tooncontrast. Recent komt er steeds meer evidentie ter beschikking dat er nogal wat dialecten toonloos (geworden) zijn. In deze presentatie wordt het lexicaal tooncontrast in het dialect van Weert nader onderzocht aan de hand van nieuwe experimentele gegevens.ongen. Een perceptie-experiment zal worden verslagen waarin die bewering wordt getoetst.

}, author = {Jo Verhoeven} } @article {403, title = {De volgorde der gebeurtenissen in de geschiedenis van het Limburgse tooncontrast}, year = {2002}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Antwerpen, Belgium}, abstract = {

Oppervlakkig bekeken correleert het Limburgse sleeptoon-stoottooncontrast met de oorspronkelijke Westgermaanse klinkerhoogte en -lengte, met stemhebbendheid van de oorspronkelijk volgende consonant en met het verdwijnen van een schwa in de volgende lettergreep. Nadere beschouwing leert echter dat het verband heel precies voorspelbaar is op grond van de Westgermaanse vormen, en dat afwijkingen van het voorspelde patroon hun eigen verklaring hebben. De voorspelbaarheid leidt ertoe dat we de chronologie van de klankveranderingen eenduidig kunnen bepalen, onder de simpele gebruikelijke aanname dat onvoorwaardelijke lexicale neutralisaties nooit ongedaan gemaakt worden. Ik zal laten zien dat de meeste recente analyses over de oorzaak van het tooncontrast (d.w.z. de meeste analyses van de afgelopen 50 jaar) niet bestand zijn tegen een eenvoudig uitschrijven van alle relevante vormen (fonetisch en lexicaal) in de door deze analyses voorgestelde chronologie. Na het vaststellen van de chronologie zal ik het aldus ontstane "probleem", namelijk dat de voorgestelde tonogenese typologisch uniek en daarmee onwaarschijnlijk is, proberen te ontkrachten.

}, author = {Paul Boersma} } @article {255, title = {Evaluatie van handmatig gecorrigeerde brede fonetische transcripties in het Corpus Gesproken Nederlands}, year = {2002}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Voor de ontwikkeling van betere automatische transcripties zijn handmatig gecorrigeerde fonetische transcripties van grote waarde. Automatisch gegenereerde transcripties zijn weliswaar maximaal consistent, maar niet altijd maximaal accuraat, om verschillende redenen. Een manier om de transcripties accurater te maken, is ze handmatig te laten corrigeren. Uit de literatuur is echter bekend dat door mensen gemaakte fonetische transcripties een fors element van subjectiviteit en inconsistentie in zich hebben. In welke mate dit geldt voor de handmatig gecorrigeerde fonetische transcripties zoals die gemaakt worden in het CGN-project, wordt onderzocht aan de hand van twee experimenten.

Als eerste wordt de accuratesse van de handmatige transcripties bepaald door de transcripties van zestien fragmenten op te lijnen met een referentietranscriptie van diezelfde fragmenten. De referentietranscriptie benadert de werkelijkheid zo dicht mogelijk en is ontstaan door consensus tussen twee ervaren fonetici voor ieder symbool. De tweede vraag die beantwoord wordt, is in welke mate de verschillende transcribenten onderling overeenstemmen.

Door bestudering van de data hopen we een goed beeld te kunnen geven van de kwaliteit van de handmatig gecorrigeerde fonetische transcripties in het kerncorpus van het CGN.

}, author = {Diana Binnenpoorte and Simo Goddijn} } @article {249, title = {Fonologie en metalingu{\"\i}stische factoren bij meervoudsvorming in het Nederlands}, year = {2002}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Het Nederlands kent twee re{\"e}el productieve meervoudssuffixen: -(e)n en -s. Regels die gebaseerd zijn op de fonologische kenmerken van een woord, slagen er in het algemeen vrij goed in het meervoudssuffix te voorspellen, maar voorspellen voor leenwoorden vaak het suffix -(e)n in plaats van -s. Dat de status van een woord als leenwoord meervoudsvorming be{\"\i}nvloedt wordt o.a. beschreven in de Algemene Nederlandse Spraakkunst (1997), maar waarom sommige woorden als leenwoord worden ervaren, is echter niet duidelijk. In een experimenteel onderzoek gingen we na of de orthografie van pseudowoorden -die per definitie geen leenwoorden kunnen zijn- de status van leenwoord kan medi{\"e}ren. Deelnemers kregen vragen die een pseudowoord bevatten simultaan in gesproken en geschreven vorm aangeboden. De gesproken vorm werd constant gehouden (is een /fik/ rijk?) , maar in de geschreven vorm werd de orthografie van het pseudowoord gevarieerd (fiek - feak). Dan werd gevraagd een gesproken antwoord te produceren op basis van een zin waarin het meervoud van het pseudowoord moest ingevuld worden (ja, alle {\textendash}{\textendash} zijn rijk). We bespreken de eerste resultaten van dit onderzoek.

}, author = {Emmanuel Keuleers and Gert Durieux and Evelyn Martens} } @article {242, title = {Forensische sprekerherkenning: The True Story}, year = {2002}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) te Rijswijk verricht op jaarbasis ongeveer 80 onderzoeken op het gebied van spraak. Het merendeel van deze onderzoeken betreft vergelijkend spraakonderzoek, waarbij het gaat om de vraag of spraakfragmenten van een onbekende spreker (het betwiste materiaal) al dan niet geproduceerd zijn door een bekende spreker (de verdachte). Het betwiste materiaal is meestal afkomstig van door de politie getapte telefoongesprekken.

In de schrijvende pers, in films en tv-series en ?wellicht dientengevolge? ook in fonetische kringen worden nogal eens voorstellingen van forensische sprekerherkenning gegeven die niet stroken met het onderzoek zoals dat aan het NFI uitgevoerd wordt. In deze presentatie zal daarom gepoogd worden een accuraat beeld te geven van het werk van de forensische spraakonderzoekers werkzaam bij het NFI en van de manier waarop de bevindingen gerapporteerd worden aan de opdrachtgever.

}, author = {Tina Cambier-Langeveld and Jos Vermeulen} } @article {243, title = {Gebruikersevaluatie van een multimodaal dialoogsysteem voor treinreisinformatie}, year = {2002}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Binnen het IOP-MMI project MATIS (Multimodal Access to Transactions and Information Services) is een multimodaal dialoogsysteem gebouwd voor treinreisinformatie. Het systeem accepteert zowel gesproken invoer als invoer door middel van een pen op een scherm en geeft tevens uitvoer in gesproken vorm en via het scherm. De bruikbaarheid van het interface is ge{\"e}valueerd door middel van twee gebruikerstesten. In de eerste gebruikerstest is het multimodale interface vergeleken met twee unimodale interfaces die dezelfde informatie bieden (te weten de Reisplanner op internet en een puur gesproken dialoogsysteem). De resultaten van deze gebruikerstest laten zien dat het multimodale systeem sneller en succesvoller is dan het gesproken dialoogsysteem en dat de gebruikerstevredenheid stijgt. Vanwege de mogelijkheid tot toetsenbordinvoer was de internetversie van het systeem echter het snelste en daardoor het meest gewaardeerd. In de tweede gebruikerstest is het huidige multimodale interface, waarin de dialoog gestuurd wordt door de gesproken prompts van het systeem, vergeleken met een alternatieve implementatie waarin er door het systeem geen vragen gesteld wordt. Deze evaluatie laat zien dat een systeem waarin geen gesproken dialoog plaatsvindt sneller is, en bovendien de voorkeur heeft van gebruikers omdat het transparanter is en daardoor makkelijker te bedienen.

}, author = {Janienke Sturm} } @article {407, title = {Het verschil tussen stoot- en sleeptoon is in hoofdzaak een duurverschil}, year = {2002}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Antwerpen, Belgium}, abstract = {

Akoestische metingen aan de Westgermaanse klinkers /i/ en /u/ in Limburgse dorpen waar (nog ) geen diftongering heeft plaatsgevonden, toonde aan dat er twee varianten zijn van elk van die klinkers: een korte en een lange. De korte wordt meestal als {\textquoteright}stoottoon{\textquoteright} waargenomen en de lange als {\textquoteright}sleeptoon{\textquoteright}, maar van enig systematisch verschil in toonhoogteverloop is geen sprake. Echt tonale verschillen werden alleen gevonden in woorden met een {\textquoteright}oude{\textquoteright} tweeklank: zo heeft "stein" (stenen) een veel steilere daling van de grondtoon dan "stein" (steen). Tussen enkel- en meervoud van het woord voor {\textquoteright}konijn{\textquoteright} bestaat echter alleen een duurverschil in de klinker /i/, die in het meervoud een stuk korter is.

De hypothese dat klinkers onder stoottoon eerder diftongeren dan andere klinkers werd bevestigd in een apparent-time onderzoek in een aantal dorpen aan weerszijden van de diftongeringslijn. Klinkers die als stoottonig werden waargenomen bleke eerder te diftongeren dan sleeptonige klinkers. Paradoxaal genoeg betekent dit dat de korte klinkers in het diftongeringsproces voorop lopen.

}, author = {Wim Peeters and Bert Schouten} } @article {377, title = {Klemtoontoekenning in het Nederlands: 1 of 2 routes?}, year = {2002}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Amsterdam, The Netherlands}, abstract = {

Een groot deel van het debat omtrent de verwerving van klemtoonsystemen draait om de vraag of kinderen het klemtoonsysteem van hun moedertaal woord voor woord verwerven, door woorden met hun klemtoonpatroon op te slaan, of juist regels (of constraint rankings) afleiden uit het taalaanbod, en die regels productief toepassen.

In dit praatje wil ik betogen dat tenminste een aantal aspecten van de woord-voor-woord benadering noodzakelijk zijn om de wijze waarop volwassenen met onregelmatige klemtoonpatronen omgaan te verklaren. Het uitgangspunt van de discussie is een psycholinguistisch experiment dat predicties test die vanuit beide benaderingen gemaakt kunnen worden. De rest van het praatje gaat over de mogelijkheid van hybride benaderingen, en bespreekt voor- en nadelen van dergelijke modellen.

}, author = {Gert Durieux} } @article {246, title = {Meten van de auditieve emotieperceptie bij vierjarigen. Waarom en hoe?}, year = {2002}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Meten van de auditieve emotieperceptie bij vierjarigen. Waarom en hoe? Kleuters van vier hebben over het algemeen geen moeite met praten en contact maken met hun leeftijdsgenoten op de basisschool. Er zijn echter ook kinderen die het moeilijk vinden om contact te maken, om samen te spelen en vriendjes te maken.Juist in talige sociale situaties ontstaan er conflicten of trekken kinderen zich terug.Dit zijn bekende verschijnselen in het speciaal onderwijs voor kinderen met spraak- en taalproblemen.Hierdoor kunnen de taalontwikkeling en de sociaal emotionele ontwikkeling gevaar lopen.De vraag is of het horen en begrijpen van emotie in gesproken taal moeilijkheden oplevert bij kinderen met spraak-en taalproblemen? Er is een poging gedaan om dit objectief te meten.

Een nieuwe toets is ontwikkeld omdat het huidige diagnostische instrumentarium geen onderzoeksmogelijkheden heeft voor de auditieve emotieperceptie. Met behulp van een laptop is er op scholen voor regulier basis onderwijs en speciaal onderwijs (cluster 2) een meting gedaan bij 184 kinderen . ( 100 regulier onderwijs en 84 speciaal onderwijs). De resultaten laten zien dat kinderen van vier jaar met spraak- en taalproblemen significant lager scoren op de toets dan kinderen die geen spraak- en taalproblemen hebben op die leeftijd. Natuurlijk zijn er na een eerste meting nog vragen over de validiteit en betrouwbaarheid maar het paralinguistisch aspect -auditieve emotieperceptie bij vierjarigen- verdient zeker de aandacht van het onderzoeksveld en de praktijk.

}, author = {Ilse Meezen} } @article {375, title = {Prominentie: Akoestische, lexicale en syntactische correlaten}, year = {2002}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Amsterdam, The Netherlands}, abstract = {

In my talk both acoustical and lexical/syntactic correlates of prominence are discussed. Prominence is defined at the word level and is based on listener judgments. A selection of useful acoustic input features is tested for classification of prominent words, with the help of Feed Forward Nets. Spoken sentences from many different speakers, taken from the Dutch Polyphone corpus of telephone speech, are used. For an independent test set of 1,000 sentences about 79\% of the words are correctly classified whether or not as prominent. At the text input level we also developed an algorithm, using linguistic/syntactical features derived from text only, to predict prominence. The prediction agrees with the perceived prominence in 81\% of the cases for the independent test set. It can be concluded that, naive listeners are able to mark prominence. The results of this thesis show that acoustical and linguistic correlates of prominence can be determined automatically, and that these acoustical correlates can be used to accurately predict prominence on the basis of only 12 appropriate features. Prominence assignment of naive listeners is valuable because the determined acoustical and linguistic correlates are able to predict prominence. Agreement measures show that prominence prediction is undistinguishable from the prominence assignment of naive listeners.

}, author = {Barbertje Streefkerk} } @article {241, title = {Rhythme in het Engels en het Frans.}, year = {2002}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

In een fonologische transcriptie (incl. accent-markering) van het begin van The Story of Arthur the Rat door mijzelf ingesproken zijn de syllabeduren aangegeven volgens een viertal timing-regels. Vervolgens zijn de syllabeduren gemeten in centiseconden om te zien in hoeverre deze regels wel of niet kloppen. Hiervan wordt verslag gedaan.

In een dito transcriptie van Le Rat Arthur ingesproken door een Fran{\c c}aise heb ik de syllabeduren eerst op het oor vastgesteld, en vervolgens eveneens gemeten in centiseconden om te zien hoe (on)betrouwbaar mijn auditorische analyse was. Ook hiervan verslag. Verder nog een eerste poging tot het opstellen van accent- en timing-regels voor het Frans, en wat meer algemene opmerkingen over rhythme in beide talen. Zo mogelijk hoop ik voor 19 December ook nog iets te kunnen doen aan Arthur de Rat en Arthur die Ratte.

}, author = {Lucas van Buuren} } @article {250, title = {Subfonemische cues voor morfologische complexiteit in gesproken woordherkenning}, year = {2002}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Recent onderzoek toont aan dat systematische verschillen in klinkerduur en intonatie door luisteraars gebruikt worden voor het oplossen van de ambigu{\"\i}teit tussen monomorfematische woorden met dezelfde onset (bijv. ham - hamster) (Davis, Marslen-Wilson \& Gaskell, 2002; Salverda, Dahan \& McQueen (2002). Deze studie laat zien dat luisteraars dergelijke subsegmentele en suprasegmentele cues ook gebruiken voor het optimaliseren van de morfologische verwerking. De details van de akoestische realisatie van de stam geeft de luisteraar informatie over de morfologische context waarin de stam voorkomt, en verminderen de competitie tussen de inflectionele varianten in het lexicon. Het is dankzij de relatief constante duur van de onset dat luisteraars - ondanks de hoge mate van temporele variabiliteit in het spraaksignaal - in staat zijn gebruik te maken van de durationale cues.

}, author = {Rachel Kemps and Mirjam Ernestus and Robert Schreuder and H. Baayen} } @article {245, title = {Uitingen van dove en horende babies}, year = {2002}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Een interessant, veelal verwaarloosd, onderwerp van onderzoek is de ontwikkeling van de klinkerruimte van dove en horende baby_s in de richting van de klinkerruimte van volwassenen. Het ligt voor de hand dat deze ontwikkelingen voor dove en horende kinderen verschillen.

Zoals bekend is het een probleem om zonder voorkennis over de identiteit van een klinker, consistent formanten te meten in uitingen met een hoge grondtoon. Wempe (2001) heeft echter een toonhoogte-gerelateerde analysemethode ontwikkeld, waarmee de spectrale omhullenden betrouwbaar bepaald kunnen worden. Hierdoor kunnen opnamen over de verschillende leeftijden van de kinderen vergeleken worden.

De Wempe-methode is toegepast op uitingen van 5 dove en 5 horende kinderen. Het audiomateriaal is in de thuissituatie opgenomen: maandelijks in de leeftijdsperiode van 5 tot 17 maanden, terwijl er ook nog een opname is gemaakt toen de kinderen 24 maanden oud waren (zie Dikkenberg-Pot \& Koopmans-van Beinum, 1997). Het gehoorverlies van de dove baby_s varieert van 93 tot meer dan 120 dB in het beste oor. In iedere opname is random een 10-minuten-sample gekozen, waarin 50 uitingen zijn geselecteerd. Het betreft dus een database van (5+5)x(13+1)x50 = 7000 uitingen.

In de uitingen worden segmenten van 25 ms geselecteerd die moeten voldoen aan twee criteria. Als eerste geldt dat het segment stemhebbend moet zijn en dat de F0 lager is dan 425 Hz. Ten tweede moet voldaan worden aan de eis dat de intensiteit tenminste 1 dB onder het maximum ligt (zodoende clipping in de opname vermijdend). Ongeveer 15\% van de uitingen uit de database voldoet niet aan deze criteria (de toonhoogte is hoger of de uiting is niet periodiek of grotendeels overstuurd).

Voor de kinderen worden spectrale representaties per opname berekend en bekeken op de veranderingen daarin. Deze spectrale representaties zijn op formanten gelijkende representaties, maar zijn bepaald door een principale componentenanalyses op spectrale omhullenden. Zowel groepsvergelijkingen als individuele veranderingen zullen worden gepresenteerd.

}, author = {Ton Wempe and Jeannette van der Stelt and Louis C.W. Pols} } @article {251, title = {Verwerking van snelle spraak}, year = {2002}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Spraak die door sprekers snel is uitgesproken verschilt zowel segmenteel als temporeel van spraak die op normaal tempo wordt geproduceerd. Bij een snel spreektempo is {\textquoteright}gereduceerde articulatie{\textquoteright} vrijwel onvermijdelijk. Daarnaast passen sprekers een niet-lineaire manier van versnellen toe: sommige stukken worden meer verkort dan andere. In dit onderzoek werd het verwerkingsgemak van 3 snelle-spraakcondities vergeleken: (1) natuurlijk geproduceerde (perfect verstaanbare) snelle spraak; (2) kunstmatig versnelde spraak die het temporeel patroon heeft van natuurlijk snelle spraak; (3) kunstmatig lineair versnelde spraak (met dus het temporeel patroon van normaal-tempo spraak). De verwachting was dat conditie (3) het makkelijkst te verwerken zou zijn en (1) het minst omdat hoe meer een woordvorm lijkt op de {\textquoteright}canonieke vorm{\textquoteright}, des te makkelijker is het voor de luisteraar om deze te {\textquoteright}mappen{\textquoteright} op het mentale lexicon. De resultaten bevestigden deze verwachting. De menselijke niet-lineaire manier van versnellen is kennelijk niet bedoeld om het de luisteraar makkelijker te maken, maar de spreker is beperkt. Verder is de luisteraar gebaat bij een zo redundant mogelijk spraaksignaal.

}, author = {Esther Janse} } @article {252, title = {Vowel devoicing of Ainu: How it differs and not differs from vowel devoicing of Japanese}, year = {2002}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

The vowel devoicing of (Standard) Japanese is a well-studied phenomenon in which high vowels are pronounced devoiced when flanked by voiceless obstruents: sUkiyaki, kItakaze {\textquoteright}northwind{\textquoteright} (devoiced vowels are capitalized). Less studied is the vowel devoicing of Ainu, a genetically isolated language and the geographic neighbor of the Japanese. The current research revealed that the vowel devoicing of Ainu exhibits characteristics that are unknown or rare to vowel devoicing of Japanese, in contrast with previous studies which claimed that the phonological environment of the phenomenon should not differ in both languages. Examining the sound recordings of the Saru Dialect of Ainu, I found that the speakers never devoiced vowels in the syllables tu, pi and pu (yaytupareno {\textquoteright}carefully{\textquoteright}, akohepututu {\textquoteright}to pout{\textquoteright}), while these are devoiceable syllables in Japanese: pIkupIku {\textquoteright}jerkingly{\textquoteright}, resepUshon {\textquoteright}reception{\textquoteright}. The Ainu data suggest that the vowel devoicing in this language cannot be simply due to ease of articulation (saving vocal cord vibration throughout the syllable in question), an explanation often preferred for the vowel devoicing of Japanese. This deviation suggests that vowel devoicing of Ainu might be governed by distinct mechanisms.

}, author = {Hidetoshi Shiraishi} } @article {253, title = {Wat is het beste IPA-symbool voor de u van put?}, year = {2002}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Er is nogal wat gesold met de transcriptie van de korte/ongespannen hoge geronde voor-klinker zoals die voorkomt in Nederlandse woorden als put en gul. In klassieke fonetiek-boeken wordt het symbool /{\oe}/ gebruikt. Na een recente hervorming van het International Phonetic Alphabet (IPA) heeft Gussenhoven (1999) zijn keus bepaald op het symbool /Y/. Rietveld \& van Heuven (2001: 74) menen dat deze keus niet optimaal is en gebruiken in plaats van /Y/ het symbool /ɶ/, hetzelfde symbool dat eerder al werd voorgesteld door van Reenen \& Elias (1998).

Omdat alle symbolen in het IPA nauwkeurig fonetisch gedefinieerd zijn is de symboolkeus terug te brengen tot een experimenteel aanpakbare vraag. Wij maken daarbij gebruik van de gelukkige omstandigheid dat de 28 klinkersymbolen zoals die zijn opgenomen, en daarmee fonetisch zijn gedefinieerd, in de IPA vowel chart door de IPA-organisatie zijn voorzien van geautoriseerde realisaties. De IPA geeft daartoe een cassette/CD uit waarop twee gere-nom-meerde fonetici (John Wells, Jill House) alle klinkers hebben ingesproken.

Wij hebben de twee maal 28 IPA-klinkers in de computer opgenomen, uit hun midden een maximaal stabiel deel ge{\"e}xcerpeerd, en dit {\textendash} via PSOLA-manipulatie {\textendash} voorzien van een vaste, dalende F0- en intensiteitscontour, waarbij iedere klinker een maal kort en een maal lang is gemaakt. De 112 klinkergeluiden zijn per spreker gerandomiseerd en aangeboden aan een groep Nederlandse luisteraars, die ieder klinkergeluid moesten identificeren als een van de twaalf Nederlandse volle monoftongen. De resultaten wijzen, onder andere, uit dat de IPA-klinker /ɵ/ veel sterker dan /Y/ en /{\oe}/ geassocieerd wordt met de klinker in put.

}, author = {Vincent van Heuven and Roos Genet} }