@article {320, title = {Aandacht voor formanttransities}, year = {2000}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Leiden, The Netherlands}, abstract = {

Tallal en Stark (1981) tonen aan dat kinderen met ernstige taal- en spraakpro- blemen moeite hebben om CV-syllabes waarbij de consonant een plofklank is, van elkaar te onderscheiden. Volgens Tallal hebben de kinderen een centraal auditief verwerkingsprobleem, waardoor ze moeite hebben met snelle formanttransities. Tallal et al. (1996) en Merzenich et al. (1996) beschrijven een algoritme waarin spraak wordt vertraagd en snelle formanttransities tot 20dB versterkt worden. Bij dit algoritme zijn allerlei computerspelletjes ontwikkeld, gericht op het uitbreiden van metalingu{\"\i}stisch bewustzijn. Deze spelletjes zijn verzameld in de uitgave Fast ForWord. Kinderen werden tot 60 uur getraind met deze spelletjes. De spraak was gemanipuleerd met het algoritme. De kinderen uit deze experimenten toonden een grote vooruitgang, o.a. op discriminatievaardigheden. In geen van de eerdere experimenten van Tallal of Merzenich zijn de verschillende componenten van het algoritme afzonderlijk getest. Tevens is nooit aangetoond welke onderde- len van Fast ForWord voor de grote vooruitgang zorgen. De spraakmanipulatie is slechts een onderdeel van dit programma. In de lezing van vandaag beschrijf ik twee experimenten. Het eerste experiment gaat de invloed van de onderdelen van het spraakmanipulatie-algoritme na op de discriminatievaardigheden van kleuters met en zonder ernstige taal- en spraakproblemen. De kleuters kregen discrimina- tie-oefeningen met normale spraak, vertraagde spraak, spraak waarbij snelle formanttransities versterkt was en een combinatie van vertraagde en versterkte spraak. Er deden 45 kleuters mee aan het experiment. In het tweede experiment werden kleuters met ernstige taal- en spraakproblemen getraind met een computer- programma dat gericht is op de ontwikkeling van metalingu{\"\i}stisch bewustzijn. De kinderen werden verdeeld in drie groepen van elk 12 kinderen. Een groep kreeg training met normale spraak, een groep met gemanipuleerde spraak en een groep (de controlegroep) kreeg woordenschattraining. Voor- en natesten werden gebruikt om leereffecten zichtbaar te maken.

}, author = {Eliane Segers} } @article {410, title = {Akoestische en Lexicale/Syntactische Correlaten van Prominentie}, year = {2000}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Nijmegen, The Netherlands}, abstract = {

Op grond van 1244 zinnen is de relatie bepaald tussen lexicale/syntactische informatie en prominentie oordelen van na{\"\i}ve luisteraars. Als verwacht zijn bijvoorbeeld de functiewoorden niet of nauwelijks als prominent waargenomen, en de inhoudswoorden meestal als wel prominent. De verschillende woordklassen laten zich globaal ordenen in een glijdende schaal van niet prominent tot meest prominent. Verder is er een samenhang gevonden tussen aantal lettergrepen en prominentie, positie van inhoudswoorden in de zin en prominentie, en combinaties van bepaalde woordklassen en een bepaald prominentie patroon. De gevonden patronen hebben geleid tot een algoritme dat prominentie automatisch voorspelt. Dit algoritme is getest met een onafhankelijke test set van 1000 zinnen uit het zelfde bestand. Voor deze test set is de prominentie voor 75\% van de prominente woorden correct voorspeldt. Het ontwikkelde algoritme is van belang voor de spraaksynthese met name voor de verbetering van de intonatie. In mijn onderzoek wordt ook aandacht besteed aan de akoestische correlaten van prominentie zoals toonhoogte, luidheid en duur verschillen. Akoestische correlaten zouden vooral van belang kunnen zijn voor de spraakherkenning, maar ik zal hier waarschijnlijk uit tijdsgebrek niet verder op in kunnen gaan.

}, author = {Barbertje Streefkerk} } @article {277, title = {Als muziek in de oren: baby{\textquoteright}s en hun moeders}, year = {2000}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

We weten tegenwoordig weer dat de spraakontwikkeling van een baby al voor de geboorte begint. De buikbaby herkent stemmen van ouders, broertjes en zusjes, en van andere bekenden. Je kunt je nog-niet-geboren baby best al wel voorlezen. Na de geboorte hebben die vertrouwde geluiden duidelijk de voorkeur van de baby. Zo klein als ze zijn blijken ze ook al kenmerken van hun moedertaal in het geheugen te hebben opgeslagen. Ze verkiezen de moedertaal boven een vreemde taal, ze verkiezen eerder gehoorde zinnen boven onbekende, en met bekende woorden kan je langer hun aandacht vasthouden dan met onbekende woorden. Communicatie tussen moeder en baby vormt de basis voor het leren spreken van kinderen. Spraakproductie is een ingewikkeld bewegingsproces van stem en articulatie. Maar baby{\textquoteright}s blijken dat leerproces systematisch aan te pakken. In deze presentatie zullen we ingaan op de "muziek in de duetten van baby{\textquoteright}s en hun moeders".

}, author = {Hester Rozendaal and Jeannette van der Stelt} } @article {412, title = {Automatische aanmaak van lexica voor spraakherkenning}, year = {2000}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Nijmegen, The Netherlands}, abstract = {

De huidige systemen voor de herkenning van spraak vertrouwen op een aantal kennisbronnen om hun taak uit te voeren. E{\'e}n van die kennisbronnen is het zogenaamde lexicon: dit bevat informatie over de uitspraak van de woorden die de herkenner kan herkennen. Omwille van de eenvoud wordt vaak slechts {\'e}{\'e}n enkele uitspraak per woord opgenomen. Deze benadering strookt helemaal niet met de werkelijkheid en kan leiden tot herkenningsfouten. Het lijkt dan ook logisch om uitspraakvarianten van de woorden in het lexicon op te nemen. Twee vragen dringen zich op: hoe kunnen we die varianten bepalen, en hoe kunnen we ze integreren in het herkenningsproces? Het antwoord op beide vragen wordt gegeven door een nieuwe methode, die uitspraakregels automatisch afleidt uit spraakdata en deze toepast op een referentielexicon om woordmodellen met uitspraakvarianten te produceren. De uitspraakregels volgen uit een vergelijking van "hoe heeft de spreker de woorden werkelijk uitgesproken" en "hoe zal hij ze naar verwachting uitspreken". Door de kennis uit spraakdata te puren, kan niet alleen kwalitatieve maar ook kwantitatieve informatie over de uitspraakvariaties verzameld worden. Dit alles resulteert in een uiterst flexibele, geheel automatische methode die het aantal woordfouten van een herkenner met 10 {\`a} 20\% (relatief) kan terugdringen.

}, author = {Nick Cremelie} } @article {279, title = {Automatische sprekerherkenning}, year = {2000}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Met behulp van berekeningstechnieken op basis van covariantiematrices (Bimbot et al, 1995) is het mogelijk om onafhankelijk van de inhoud, een spreker te herkennen aan de hand van een fragment spraak. De herkenning vergelijkt het onbekende fragment met een reeks eerder verzamelde en (met de hand) ge{\"\i}dentificeerde fragmenten en kiest hieruit het meest gelijkende. Het criterium wordt berekend uit de "afstand" tussen de covariantiematrices van de bekende fragmenten en het onbekende fragment.

De automatische sprekerherkenning werkt het beste op spraakmateriaal van hoge kwaliteit: bij 400 bekende sprekers wordt een nieuw fragment van {\'e}{\'e}n van hen in circa 95\% van de gevallen correct herkend. Voor spraakmateriaal met telefoonbandbreedte en achtergrondruis zakt deze score naar circa 60\%.

Multimedia-demonstratie op draagbare PC is beschikbaar.

Literatuur

}, author = {Ronald van Buuren} } @article {409, title = {Computermodellen voor klemtoonsystemen}, year = {2000}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Nijmegen, The Netherlands}, abstract = {

Klemtoonsystemen zijn uitvoerig bestudeerd binnen de metrische fonologie, wat aanleiding heeft gegeven tot diverse, typologisch goed onderbouwde theorieen over wat een mogelijk klemtoonsysteem uitmaakt. Deze parametrische theorieen hebben ook het denken over de verwerving van klemtoonsystemen diepgaand beinvloed, en vormen het verklarend kader voor een aantal experimentele en longitudinale verwervingsstudies.

In dit praatje wil ik ingaan op wat computermodellen ons kunnen leren over (de verwerving van) klemtoonsystemen. Als uitgangspunt zal ik YOUPIE voorstellen, Dresher en Kaye{\textquoteright}s implementatie van een parametrische theorie. Na een uiteenzetting over de systeemarchitectuur zal ik een uitvoerige empirische test bespreken, die de mogelijkheden en beperkingen van het systeem aangeeft. Vervolgens worden de resultaten vergeleken met die van een data-gedreven systeem, dat totaal andere architecturale kenmerken vertoont. Beide systemen worden tenslotte bekeken in het licht van het theoretisch onderscheid tussen {\textquoteright}core grammar{\textquoteright} en {\textquoteright}periferie{\textquoteright}, en getoetst aan resultaten uit de taalverwervingsliteratuur en gegevens over klemtoontoekenning bij pseudo-woorden.

}, author = {Gert Durieux} } @article {274, title = {De fonetiek van de gebiedende wijs}, year = {2000}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Het Nederlands (als veel andere talen) heeft syntactische constructies om aan te geven dat een zin een mededeling, een vraag, en bevel of een uitroep is. Deze constructies signaleren de bedoeling van de spreker alleen effectief als zij worden gesproken met de bijpassende prosodie, in het bijzonder intonatie. Na onderzoek naar de fonetiek van de vraag (van Heuven \& Haan, LIN-2000) onderzoeken we nu de fonetische correlaten van de imperatief. Vier mannen en vier vrouwen spraken ieder twee korte en twee langere zinnen, twee keer als mededeelzin (b.v. Ik neem de trein naar Leiden) en twee keer als imperatief (Neem de trein naar Leiden!), en bovendien alles {\'e}{\'e}n keer neutraal, een tweede keer op vriendelijke toon, en een derde keer streng/autoritair. Duuropbouw, toonhoogteverloop en de luidheidscontour werden statistisch geanalyseerd. Imperatieven schuiven langs schaal van {\textquoteright}vriendelijk{\textquoteright} naar {\textquoteright}streng{\textquoteright} op naar {\textquoteright}streng{\textquoteright}; zij doen dat in elke van de drie spreekwijzen. Wij concluderen, in tegenstelling tot Quittart (1925), dat er geen specifieke imperatiefmelodie bestaat; er is {\textquoteright}slechts{\textquoteright} sprake van een paralinguistisch verschijnsel.

}, author = {Marlon de Graaf and Vincent van Heuven} } @article {275, title = {De prosodische realisering van drie tekststructurele kenmerken: alinea-indeling, importantie en redundantie}, year = {2000}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

In dit onderzoek staat de prosodische realisering van twee aspecten van tekststructuur centraal: de lineaire structuur, d.w.z. de opeenvolging van diverse tekstgedeelten van een tekst, en de hierarchische structuur, d.w.z. de mate van belangrijkheid van de tekstgedeelten ten opzichte van elkaar. In dit onderzoek hebben we een relatief eenvoudige procedure gebruikt om de beide aspecten van tekststructuur te identificeren. Van vier, oorspronkelijk voor de radio uitgesproken teksten (nieuwsberichten en commentaren op de actualiteiten) werden de geschreven versies voorgelegd aan 52 studenten en hen werd gevraagd aan te geven:

Van de gesproken teksten werden pauzeduren tussen de zinnen, F0 maxima en articulatiesnelheid per zin gemeten. De lineaire opeenvolging van alinea{\textquoteright}s in de teksten werd gemarkeerd door zowel pauzeduur (F (3,117)=21.64, p\<.001) als het F0 maximum (F (3,117) =4.11, p\<.01). De hierarchische structuur werd op twee manieren gemarkeerd: importantie door pauzeduur (F (3,98) =2.89, p\<.05) en redundantie door het F0 maximum (F (3,101) =3.73, p\<.025). De drie aspecten van tekststructuur hadden geen effect op articulatiesnelheid.

}, author = {Hanny den Ouden} } @article {320, title = {De spraakperceptie van kin-de-ren en v-o-l-w-a-ss-e-n-e-n}, year = {2000}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Leiden, The Netherlands}, abstract = {

Kinderen nemen spraak waar door, net als volwassenen, verschillende akoestische kenmerken van het spraakgeluid te integreren tot spraakklanken (Morrongiello et al, 1984). De manier waarop deze integratie verloopt is bij kinderen echter anders. Volgens Nittrouer et al. (o.a. 1987) is er een kleiner effect van spectraal statische informatie (fricatiefruis) op de foneemclassificatie van kinderen dan op de classificatie van volwassenen. Echter, voor spectraal dynamische informatie (formanttransities) is het effect omgekeerd: minder invloed op de classificatie van volwassenen dan op de classificatie van kinde- ren. Als kinderen ouder worden verschuiven de resultaten in de richting van die van de volwassenen. Het verschil in weging van statische en dynamische akoesti- sche informatie door kinderen en volwassenen noemt Nittrouer de "Developmental Weighting Shift". Volgens het Developmental Weighting Shift model betekenen de resultaten dat jonge kinderen zich in eerste instantie meer richten op akoesti- sche informatie op lettergreepniveau, terwijl de perceptie van volwassenen zich focust op informatie op klankniveau (o.a. Nittrouer, 1992). Jonge kinderen kunnen volstaan met een globale luisterstrategie om woorden te herkennen, omdat hun lexicon nog beperkt is. Als het lexicon groter wordt zal er een analytische luisterstrategie geleerd moeten worden (Nittrouer, 1992; Jusczyk, 1997). Het huidige onderzoek had als doel de resultaten van Nittrouer te repliceren en uit te breiden met een plosief-contrast. De classificatie van /sjok-sok/ en /pop-ko- p/ werd getest bij kinderen van 4, 6 en 9 jaar en bij volwassenen. De resultaten worden besproken in het kader van de normale spraakontwikkeling en ontwikke- lingsdyslexie.

}, author = {Ellen Gerrits} } @article {413, title = {De stemhebbendheid van woord-finale obstruenten in het Nederlands}, year = {2000}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Nijmegen, The Netherlands}, abstract = {

Uit de literatuur is bekend dat de stemhebbendheid waarmee een woord-finale obstruent in het Nederlands wordt uitgesproken bepaald wordt door het type segment dat aan de obstruent vooraf gaat, het type segment dat volgt, de aan/afwezigheid van klemtoon en de sexe en stemming van de spreker. Ik beargumenteer dat de beschreven observaties het best verklaard kunnen worden onder de aanname dat woord-finale obstruenten stemhebbend worden uitgesproken als een stemhebbende realisatie gemakkelijker is dan een stemloze en als stemloos als een stemloze realisatie het gemakkelijkst is.

Deze analyse doet het een aantal voorspellingen. Het voorspelt o.a. dat intervocale woord-finale obstruenten in woord-combinaties als "weet ik", "moet het", en "met een" stemhebbend kunnen worden uitgesproken. Een aantal van de voorspellingen zijn getest op basis van een corpus bestaande uit 12 uur spontane spraak gerealiseerd door 16 mannelijke proefpersonen uit het Westen van het land. Het blijkt dat de data uit het corpus de hypotheses bevestigen of in ieder geval niet falsificeren.

De data laten ook zien dat de perceptie van intervocale stops als stemhebbend of stemloos in informeel Nederlands sterk gecorreleerd is met de lengte van de stops en dat de relatie tussen waargenomen [stem] en stopduur afhankelijk is van de hoogte van de voorafgaande klinker.

}, author = {Mirjam Ernestus} } @article {320, title = {Dyslexie: een fonetisch probleem?}, year = {2000}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Leiden, The Netherlands}, abstract = {

Het nationale onderzoekprogramma Dyslexie (NWO Kennis Verrijkt) is ontwikkeld in het kader van het meerjarenplan 1997-2001. Omdat het niet zonder meer voor iedereen duidelijk is wat fonetiek te maken heeft met dyslexie in het algemeen en wat in het bijzonder de rol is van fonetici binnen het onderzoekprogramma Dyslexie, zal een algemeen overzicht gegeven worden van de opzet van het programma en de activiteiten tot nu toe. Daarbij zal vooral ingegaan worden op die aspecten van het programma waar fonetici met hun onderzoek een bijdrage (kunnen) leveren.

}, author = {Florien J. van Beinum} } @article {320, title = {Dyslexie en discriminatie van frequentieveranderingen in spraak: een adaptief resonantiemodel met neurotransmittermetabolisme}, year = {2000}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Leiden, The Netherlands}, abstract = {

Ontwikkelingsdyslexie is een taalstoornis die vaak samengaat met problemen met foneemsegmentatie. Deze problemen zouden kunnen worden veroorzaakt door een spraakperceptiestoornis. In minstens zes onderzoeken is gebleken dat dyslectici een afwijkend patroon laten zien in de discriminatie en identificatie van medeklinker-klinkerparen zoals /ba/-/da/. De vroege ontwikkeling van spraakdis- criminatie is inmiddels onderwerp van onderzoek in ontwikkelingsstudies waarin wordt gezocht naar vroege predictoren voor dyslexie (NWO-programma Dyslexie, 1996; Leppanen \& Lyytinen, 1997; Molfese \& Molfese, 1997; Richardson, 1998). Voor het NWO-programma Dyslexie is een stimulusset voor het Nederlandse taalgebied ontwikkeld (Schwippert, 1998; Koopmans-van Beinum, Schwippert \& Kuijpers, 1998). Qua fysiologie zijn er aanwijzingen voor afwijkingen in het brein van dyslectici op corticaal en subcorticaal niveau (thalamus). In dit verband is van belang dat bij autopsieen afwijkende neuronenconcentraties gevonden zijn in de bovenste lagen van de cortex: zogenaamde ectopieen. Met behulp van dynamische modellen van interacterende groepen neuronen kan fysiolo- gie aan gedrag worden gerelateerd. Een model van dit type, dat is toegesneden op discriminatie bij spraakperceptie (Grossberg, Boardman \& Cohen, 1997) kan de gevonden verschillen tussen dyslectici en controleproefpersonen in een aantal onderzoeken op dit gebied reproduceren door de modelparameter voor neurotrans- mittermetabolisme per groep verschillend in te stellen. Een verschillend neurotransmittermetabolisme bij dyslectici kan het gevolg zijn van ectopieen. Zowel verschillen in gedragsdata als opgwekte potentialen lenen zich voor deze benadering.

}, author = {Pieter Been} } @article {278, title = {Een datagebaseerde methode voor het modelleren van uitspraakvariatie voor automatische spraakherkenning}, year = {2000}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

In mijn promotieonderzoek modelleer ik uitspraakvariatie in het Nederlands met als doel het verbeteren van de prestaties van automatische spraakherkenners. Tot nu toe heb ik uitspraakvariatie gemodelleerd die beschreven is in de literatuur. Deze methode van modelleren van uitspraakvariatie wordt ook wel "kennis-gebaseerd" genoemd. Het probleem met kennis-gebaseerde methoden is dat niet alle uitspraakvariatie is onderzocht en beschreven in de literatuur. Dit geldt met name voor minder voorbereide, oftewel spontane spraak, en dit is nu juist het soort spraak die huidige herkenners moeten kunnen herkennen. Om deze reden wil ik een andere methode gebruiken om informatie te verkrijgen over uitspraakvariatie. Deze methode heet ook wel "data-gebaseerd" omdat een grote hoeveelheid spraakdata geanalyseerd wordt om informatie over uitspraakvariatie te verkrijgen. Het doel van dit onderzoek is het bepalen of de voorgestelde "datagebaseerde" methode geschikt is voor het modelleren van uitspraakvariatie in automatische spraakherkenners. Hiertoe zijn "datagebaseerde" uitspraakregels opgesteld die de uitspraakvariatie in het spraakmateriaal beschrijven. Met deze regels zijn varianten gegenereerd die gebruikt zijn tijdens het herkenproces. De resultaten van herkenexperimenten met deze varianten en meer details over de methode zullen tijdens de presentatie gegeven worden.

}, author = {Judith Kessens and Helmer Strik and Catia Cucchiarini} } @article {286, title = {Fluency Spraaksynthese (Demonstratie)}, year = {2000}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Fluency, sinds november 1999 onderdeel van Van Dale, maakt tekst-naar-spraaksoftware voor het Nederlands. Bezoek onze stand voor een demonstratie van onder andere:

}, author = {Dick van Bergem and Arthur Dirksen and Ludmila Menert} } @article {284, title = {Het stem-tijd continu{\"u}m}, year = {2000}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Met fonetografie kunnen we de stem in kaart brengen. Toch doet het platte vlak met assen voor toonhoogte en geluidsdruk onrecht aan de complexiteit van de stemgeving. Zelfs als we met behulp van kleuring informatie over jitter en spectrale helling weergeven geeft de representatie alleen een gemiddeld beeld. Omdat (pathologische) stemkwaliteit zich ook en misschien vooral uit in (beperkingen van) de dynamische mogelijkheden van de stem zou de factor tijd in fonetografieregistratie een belangrijke rol moeten krijgen. In de nieuwste fonetograaf versie worden nu alle directe meetresultaten bewaard. We hebben dan een {\textquoteright}spoor{\textquoteright} van akoestische stemkwaliteitsparameters in de tijd. Daardoor is mogelijk om de tijdsdimensie in stemgeving post-hoc te bestuderen. Die tijdsafhankelijkheid is gebruikt om onderzoek te doen naar

a) het herkennen van fonetogrammen met Hidden Markov Modellen,

b) het spoor van overgang van stemregister (stembreuk) in het fonetogram, en

c) aspecten van de start van fonatie ten opzichte van stationaire fonatie (lopend onderzoek).

}, author = {Gerrit Bloothooft and Peter Pabon and Guus de Krom} } @article {282, title = {Hierarchische categorisatie van gecoarticuleerde fonemen}, year = {2000}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Het probleem hoe luisteraars gecoarticuleerde fonemen categoriseren wordt in deze studie geanalyseerd vanuit het perspectief dat luisteraars statistische patroonherkenners zijn. Hierarchische categorisatie-strategieen - waarin de herkenning van een foneem wordt beinvloed door die van een aangrenzend foneem - worden voorgesteld als een efficiente manier om met een aantal akoestische effecten van coarticulatie om te gaan. Vervolgens wordt een experiment besproken waarin de voorgestelde strategieen worden getoetst voor de productie en perceptie van fricatief-klinker syllaben. Op basis van de distributies van akoestische cues in een set van gesproken syllaben /si Si sy Sy/, waar assimilatie plaatsvindt van de klinkerronding naar de fricatief, wordt voorspeld dat de categorisatie van de fricatief afhankelijk is van de waargenomen klinker. Deze voorspelling wordt bevestigd in een luisterexperiment, waarin luisteraars synthetische fricatief-klinker syllaben afkomstig uit een tweedimensionaal stimulus continuum categoriseerden.

}, author = {Roel Smits} } @article {280, title = {Leereffecten bij het beluisteren van synthetische spraak}, year = {2000}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Mensen die voor het eerst met synthetische spraak worden geconfronteerd hebben vaak problemen om te verstaan wat er wordt gezegd. Dit staat in schril contrast met het vermogen van onderzoekers op het vlak van spraaksynthese, die de synthetische spraak doorgaans goed kunnen verstaan. Er is dus sprake van een leerproces. In de voordracht presenteren we de resultaten van twee experimenten waarin we hebben geprobeerd zicht te krijgen op de aard van de kennis die luisteraars opdoen tijdens blootstelling aan synthetische spraak. In het eerste experiment werd onderzocht of de opgedane kennis overdraagbaar is: als een luisteraar wordt getraind met een specifieke soort synthese, kan hij dan van de opgedane kennis gebruik maken als hij naderhand een andere soort spraaksynthese te horen krijgt? Een tweede experiment ging over de vraag wat precies de aard is van de opgedane kennis over fonetische eigenschappen van de synthetische spraak.

}, author = {Martine van Zundert and Jacques Terken} } @article {273, title = {Melodische karakteristieken van backchannels in Nederlandse taakgeori{\"e}nteerde dialogen}, year = {2000}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

In natuurlijke conversatie komen regelmatig "backchannels" voor: korte optionele uitingen als {\textquoteright}hmhmm{\textquoteright} en {\textquoteright}ja{\textquoteright}, die worden gebruikt door luisteraars om aan te geven dat de boodschap van de huidige spreker tot zover duidelijk is en dat de spreker verder kan gaan. Mijn onderzoeksvraag luidde of backchannels zichzelf melodisch onderscheiden van lexicaal identieke uitingen met een andere functie, zoals bijvoorbeeld het - niet-optionele - antwoord op een ja/nee-vraag. Beide typen uitingen werden opgespoord in een corpus taakgeori{\"e}nteerde dialogen ("Map-task"-dialogen), waarna het toonhoogteverloop werd getranscribeerd in het ToDI-systeem ("Transcription of Dutch Intonation"). Resultaten laten zien dat ca. 70\% van de backchannels gemarkeerd wordt met een niet-prominente lage toon gevolgd door een hoge grenstoon (getranscribeerd als {\textquoteright}LH\%{\textquoteright}), terwijl ruim 60\% van de niet-backchannels een toonhoogteaccent krijgt. Dit betekent dat er in het onderzochte materiaal een neiging bestaat om backchannels melodisch te onderscheiden van lexicaal identieke niet-backchannels.

}, author = {Johanneke Caspers} } @article {283, title = {Non-native spraakcommunicatie}, year = {2000}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

De effectiviteit van spraakcommunicatie wordt soms verminderd doordat {\'e}{\'e}n of meer partijen in een conversatie tweede-taaleffecten vertonen. Zij hebben de gebruikte taal op latere leeftijd geleerd, hetgeen een effect heeft op de spraakverstaanbaarheid. Met behulp van verschillende soorten experimenten (verstaanbaarheid van zinnen en nonsenswoorden, letter-guessing) is gezocht naar een kwantitatieve inschatting van de omvang van zulke effecten op de spraakverstaanbaarheid. Hierbij is zowel gekeken naar tweede-taaleffecten bij het spreken ("buitenlands" accent) als het luisteren, in het Nederlands, Duits en Engels.

Op grond van de resultaten blijkt het mogelijk non-native verstaanbaarheidseffecten te vergelijken met andere bronnen van verstaanbaarheidsvermindering, zoals omgevingsgeluid en nagalm; dergelijke kennis kan worden benut bij systeemontwerp van bijvoorbeeld toespreekinstallaties. De relatie tussen "proficiency" en verstaanbaarheid komt eveneens duidelijk naar voren.

Literatuur

}, author = {Sander van Wijngaarden} } @article {414, title = {Segmentele en prosodische verbeteringen aan spraakgeneratie}, year = {2000}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Nijmegen, The Netherlands}, abstract = {

Deze presentatie geeft een overzicht van mijn promotieonderzoek. Het doel van het onderzoek was om de segmentele en prosodische kwaliteit van spraaksynthese te verbeteren. Hiervoor zijn twee methoden van spraakgeneratie vergeleken: fraseconcatenatie en difoonsynthese. Fraseconcatenatie levert zeer natuurlijke spraak op wanneer rekening wordt gehouden met de gewenste prosodie en de context waarin de eenheden worden opgenomen. Het is echter niet zo flexibel. Difoonsynthese biedt maximale flexibiliteit maar laat qua natuurlijkheid nog wat te wensen over.

In het vervolg van dit onderzoek is gekeken naar twee problemen die de kwaliteit van difoonsynthese beinvloeden. Het eerste probleem is van segmentele aard en betreft het voorkomen van hoorbare discontinuiteiten op difoongrenzen. Er is een vergelijking gemaakt tussen scores van luisteraars en een aantal objectieve spectrale afstandsmaten, om een maat te vinden die hoorbare discontinuiteiten kan voorspellen. Het tweede probleem is prosodisch van aard en betreft het voorspellen van segmentele duren. Met een relatief klein corpus van 297 zinnen, is een nieuwe duurmodule ontwikkeld, die gebruik maakt van de sums-of-products aanpak van van Santen. De nieuwe module presteert iets beter dan de oude regel-gebaseerde module.

}, author = {Esther Klabbers} } @article {320, title = {Spraakontwikkeling bij kinderen met een genetisch risico op dyslexie}, year = {2000}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Leiden, The Netherlands}, author = {Cecile Kuijpers} } @article {285, title = {Verbeterde toegang tot het TIMIT-spraakcorpus}, year = {2000}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Het TIMIT-spraakcorpus op CDROM is een Amerikaans spraakbestand dat bestaat uit 6300 zinnen uitgesproken door 630 verschillende sprekers. Ongeveer 70\% van de sprekers is man en 30\% is vrouw. De sprekers stammen uit de 8 belangrijkste dialectregios van de Verenigde Staten. Alle 6300 zinnen zijn gelabeld op zinsnivo, woordnivo en foneemnivo. Voor elk van de 6300 uitgesproken zinnetje staat de informatie in 4 aparte bestanden op de CDROM:

Om de toegang tot de informatie in deze 4x6300 bestanden te verbeteren, hebben we alle, bijna 250.000, fonemen van dit corpus met additionele informatie in een database gezet. In de database zijn van elk foneem een groot aantal gegevens verzameld, waaronder de duur van het foneem, het foneemtype, de foneemcontext, woord- en zinsinformatie, klemtooninformatie en sprekerinformatie. Om het ruwe materiaal te kunnen lezen hebben we verder het computerprogramma praat zo aangepast dat de audio- en labelbestanden van de CDROM gelezen kunnen worden.

}, author = {David Weenink} } @article {281, title = {Verstaanbaarheid na sterke tijdscompressie: natuurlijke vs. synthetische spraak}, year = {2000}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Uit eerder onderzoek is gebleken dat, bij een gelijk spreektempo, de verstaanbaarheid van snel uitgesproken spraak slechter is dan die van achteraf versnelde spraak. Een woorddetectie-onderzoek van Quene \& Krull (1999) liet zien dat luisteraars sneller een ongeassimileerd woord konden detecteren in snelle spraak dan een geassimileerd woord, hoewel de geassimileerde vorm natuurlijker was gegeven de spreeksnelheid. Hieruit zou men kunnen afleiden dat woordherkenning en verstaanbaarheid in snelle spraak geholpen worden door meer segmentele redundantie. Als verstaanbaarheid van snelle spraak gebaat is bij segmentele redundantie zou het zo kunnen zijn dat difoonspraak, opgebouwd uit segmenteel redundante bouwstenen, beter bestand is tegen tijdscompressie dan natuurlijke spraak. Om deze hypothese te toetsen werd de verstaanbaarheid van versnelde Fluent Dutch-spraak vergeleken met die van de versnelde natuurlijke spraak van de inspreker van de difonen. Tegengesteld aan de hypothese bleek natuurlijke spraak na sterke versnelling beter verstaanbaar te zijn dan synthetische spraak. Enkele mogelijke verklaringen zullen besproken worden.

}, author = {Esther Janse and Fiona Sely and Eva Sittig} } @article {276, title = {Vorm en betekenis van rhythme}, year = {2000}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Utrecht, The Netherlands}, abstract = {

Citaat:

"All languages have their distinctive rhythms

Poetic rhythm is a heightening and an exploitation of the rhythm of a particular language. To be able to speak English, therefore, is to be familiar with the rhythms that English poetry uses."

(Derek Attridge, Poetic Rhythm, Cambridge, 1995, p4).

In April 2000 hield ik een voordracht voor de British Association of Academic Phoneticians getiteld Teaching Rules for English Rhythm. Hierin werden zowel de (fonetische) vorm als de betekenis van het rhythme van de Engelse spreektaal behandeld. Het stuk is te vinden op mijn website(-in-aanbouw) www.linguavox.nl. Afhankelijk van de beschikbare spreektijd wil ik gaarne de hoofdpunten daarin nogmaals ter discussie stellen, en verder enkele stappen zetten in de richting van een rhythmische beschrijving van het Nederlands, het verband tussen spreektaal-, vers- en zang-rhythme, en een theorie over rhythme in het algemeen.

}, author = {Lucas van Buuren} } @article {411, title = {Wat zijn de intonatiecontouren van het Frans?}, year = {2000}, publisher = {Nederlandse Vereniging voor Fonetische Wetenschappen}, address = {Nijmegen, The Netherlands}, abstract = {

Hoewel er tamelijk veel onderzoek is gedaan naar de intonatie van het Frans, is men het er niet over eens welke veranderingen in toonhoogte een contrast opleveren. Om vast te stellen wat het inventaris van contrasterende contouren in het Frans is, heb ik experimenteel onderzocht (a) welke vorm veranderingen in toonhoogte kunnen aannemen en (b) waar deze veranderingen voorkomen. Het resultaat is een beschrijving van de tonale structuur van het Frans en de oplijning van deze structuur met de segmentele structuur. In de tonale analyse beperkt een inventaris van twee accenten en vijf grenstonen het aantal contrasterende vormen dat gegenereerd kan worden. De beschrijving van de oplijning tussen de tonale en de segmentele structuur geeft aan welke beklemtoonde lettergrepen een accent kunnen krijgen, en waar de accenten met grenstonen gecombineerd kunnen worden. Hiermee doet het model duidelijke voorspellingen over wat wel en wat niet mogelijk is in het Frans, en dat kan getoetst worden.

}, author = {Brechtje Post} }